Normaal keurt de Kamer vanavond (22 dec.) de federale begroting en de programmawet goed. Het blijft een crisisjaar voor ondernemingen en gezinnen, dat weten we nu al, ondanks de positieve nieuwstijdingen. De faillissementen blijven de laatste maanden toenemen, het aantal werklozen blijft stijgen. De begroting kondigt aan wat het beleid zal zijn. Onder het motto ‘we doen iets beter dan de buurlanden', wordt er niets fundamenteels gedaan om economie en jobs te behouden.

In september maakten we een analyse van wat er zou kunnen mislopen met de begroting van volgend jaar (7 september 09, "wie zal de crisis betalen"). Nu ze klaarligt en is besproken kennen we de antwoorden. Ten eerste : de bijdrage op de banken kan volledig worden doorgerekend aan de gezinnen en bedrijven. Op de vraag aan de regering welke mechanismen ze hadden om dat te voorkomen, was het antwoord dat sommige banken hebben beloofd om dat niet te doen (zie: verslag commissie financiën in de Senaat). Dat is bijzonder geruststellend, lijkt me. Ten tweede : de bijdrage van de energiesector, en meer bepaald de nucleaire sector. Hetzelfde verhaal. Het antwoord van de regering was dat ze zal werken aan een systeem om de prijzen op te volgen (zie: idem). Ons antwoord daarop was dat dit het antwoord was dat al in de lente van 2008 werd gegeven, meer dan anderhalf jaar geleden. Ten derde : wie wordt er wel beter. Electrabel in hoofdzake. Er is een privaatrechterlijke vennootschap opgericht die ze zelf mogen gebruiken en waarschijnlijk zelf beheren om investeringen in alternatieve energie te doen. Dat kost hun dus niets, die investeringen waren voorzien. Maar verrassing : ze mogen die storting wel aftrekken van hun belastingen. Winst van de operatie voor electrabel en de nucleairen : 83 mio euro.

Er is bijzonder weinig aandacht voor, maar we nu op het einde van het jaar stelt de Nationale bank vast dat we anderhalf miljard euro meer tekort en schuld hebben dan voorzien dit jaar, de claim op de toekomst is NOG groter geworden. En daarenboven wordt er een begroting gestemd waar burgers en bijna alle ondernemingen de factuur betalen. De vraag die ik me stel is of het abnormaal is dat ik daar kwaad en verontwaardigd van word? Het antwoord dat ik meen te kunnen observeren, is dat het inderdaad abnormaal is, want ik zie in de publieke opinie bijzonder weinig verontwaardiging.

Maar hier en daar een beetje hoop. Ik geef twee voorbeelden. Ver van huis is er een massale betoging tegen Berlusconi geweest, zonder dat middenveldsorganisaties of politieke partijen mobiliseerden. Een betoging uit verontwaardiging, van en door het volk. Georganiseerd via een drietal bekende blogs. En het burgerprotest voorkwam de bouw van een luxeparlement voor de Duitstaligen (voor 43 mio euro). Dat kwam onder meer door een protestactie via facebook. In één adem moet ik bij dat laatste vermelden dat de federale parlementen (de Quaestuur), met trots bekend maakte dat ze een gebouw kocht voor 139,5 miljoen euro. Vorige week. Als afsluiter van een crisisjaar. Zo stelden ze : het gaat om een rationaliseringsoperatie (lees hier). We zullen later wat andere dingen verkopen; luidde het. Welke dingen? Wanneer? Voor de verkiezingen? Welke rationalisering? Nul protest daarbij, en dus moet ik mijn hoopgevende berichten direct nuanceren. Hoe kan een parlement dit midden in een crisis doen? Verantwoorden?

139,5 miljoen euro. Wat is dat? 5,6 miljard Belgische Frank. Dat is net iets minder dan er dit jaar beschikbaar was voor de welvaartsaanpassingen in het werknemersstelsel voor pensioenen en uitkeringen (161,29 miljoen euro, tabel 3 p15, HRF juli 2008). Dat is evenveel als het duurder maken van de professionele diesel moet opbrengen aan de Schatkist (141,3 miljoen euro, algemene toelichting van deze begroting, p9). Mogen we dus in deze crisistijden waarin voortdurend gezegd wordt dat er voor niks geld is even weten wat de rationaliseringsoperatie juist betreft waar de Quaestuur het over heeft.

Waarom is er geen reactie van de bevolking? Niet op het verlies van spaargeld, want ondanks een mantra dat we vaak hebben moeten horen, is het wel degelijk zo dat een pak mensen spaargeld zijn kwijtgeraakt in deze financiële crisis. Was het nu aan Citibank of Centea? Of aan om het even welke andere bank die geld niet hebben beheerd naar afspraak en nu elke verantwoordelijkheid afwijzen? Of was het met aandelen? Door rentes op kredietkaarten? Van al deze voorbeelden is het enkel een groep mensen die bij Citibank de dupe waren die zich kunnen verenigen.

Niet op de zaken van handel met voorkennis. Terwijl een pak mensen spaargeld verloren, zijn er een paar die het omgekeerde hebben kunnen doen door hun voorkennis. Een aanzienlijke groep wordt verdacht, sommige waarschijnlijk onterecht, sommige niet van de minste, en precies in zo'n periode wordt de commissie die moet sanctionneren niet geïnstalleerd door de regering.

En tegen de voornemens om ondernemingen en gezinnen de crisis te laten betalen. Het is geen veronderstelling meer, het is zo. Het is bijzonder cynisch dat we weer inflatie hebben en dat die er vooral komt door opnieuw stijgende elektriciteits- en gasprijzen. En het ziet er niet beter uit voor de toekomst. Door de verlenging van het openhouden van de centrales, zijn er nu al geplande investeringen door andere operatoren die worden geschrapt (Nuon in Wallonië bvb.).

Tegen het feit dat defensie daklozen met kinderen niet wil vervoeren naar kazernes, maar wel peperdure vluchten uitvoert naar warme gebieden. Ook al zijn die laatste nodig, het contrast is te schrijnend, omdat het dezelfde besluitnemers zijn die de beide gevallen beslissen. En er blijkbaar geen probleem in zien om het ene en het andere te beslissen in dezelfde maand.

 Wat moeten we doen? Oppositieleden van verschillende partijen hebben de voorbije dagen en weken voorstellen ingediend om bovenstaande dingen te voorkomen of aan te passen. Er wordt niet bijzonder veel aandacht aan besteed. Moeten we verontwaardiging vragen? Petities? Referenda? Misschien wel. De voorstellen die ik zelf heb ingediend rond de volkslening, de belasting van speculatie door bedrijven, bankentestament en recent nog ter voorkoming van handel met voorkennis maken weinig kans. Zelfs niet om op de agenda te geraken en besproken te worden. Misschien moet het goede voornemen voor 2010 voor een vers verkozene zijn om de bevolking in te lichten op een manier dat ze zelf kunnen reageren en kunnen laten weten wat ze er zelf van vinden.

John Crombez

22 december 2009